THƠ NGUYỄN BÍNH – Mộc mạc, chân quê mà tài tình sâu lắng

0
2712

Nguyễn Bính là một trong những cái tên tiêu biểu của phong trào thơ mới 1930 – 1945. Mặc dù chỉ sống ở làng quê một thời gian ngắn thời thơ ấu, Nguyễn Bính lại viết rất hay về làng quê Việt Nam. Và dù không được đào tạo qua trường lớp nhiều, những vần thơ của Nguyễn Bính vẫn rất tài tình, chứa chan bao tâm tư, tình cảm làm xúc động lòng người. Tập “Thơ Nguyễn Bính” đã làm bật lên phong cách thơ Nguyễn Bính: mộc mạc, chân quê mà tài tình, sâu lắng.

Thơ Nguyễn Bính

Thơ Nguyễn BínhMộc mạc, chân quê

Trước hết, đến với thơ Nguyễn Bính, người đọc bắt gặp những nét mộc mạc, chân quê.

Mộc mạc, chân quê từ những khung cảnh thiên nhiên đậm chất nông thôn Bắc bộ Việt Nam với hoa xoan nở trong mưa xuân dịu nhẹ, với giàn cau, giàn trầu, hoa chanh, với “giậu mùng tơi xanh rờn”, với cảnh đồng lúa, lũy tre xanh, ao bèo, vườn dâu, giàn đỗ, ao cần… Hãy thử đọc một vài câu thơ của Nguyễn Bính:

“Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay

Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy”

(Trích “Mưa xuân”)

“Nhà nàng ở cạnh nhà tôi

Cách nhau cái giậu mùng tơi xanh rờn”

(Trích “Người hàng xóm”)

“Nhà tôi có một vườn dâu

Có giàn đỗ ván có ao cấy cần”

(Trích “Nhà tôi”)

Đọc thơ Nguyễn Bính, ai sinh ra ở làng quê, bỗng thấy thêm yêu mến, tự hào về khung cảnh quê mình, ai xa quê chợt thấy hình ảnh quê hương hiện ra sao gần gũi, thân thương quá đỗi. Những khung cảnh bình dị của thôn quê Việt Nam xuất hiện trong thơ Nguyễn Bính ngày nay có lẽ cũng không còn nhiều nữa. Thơ Nguyễn Bính trở thành nơi lưu giữ vẻ đẹp yên bình, giản dị xưa của làng quê Việt Nam giúp thế hệ sau có thể hình dung thêm về quá khứ, hiểu thêm về phong cảnh một thời của quê hương…

Quê hương
Ảnh: HocTotNguVan.vn

Mộc mạc, chân quê cả trong chuyện tình yêu đôi lứa.

Chàng trai trong “Chân quê” chỉ cần người yêu ăn mặc giản dị như cách ăn mặc của người thôn quê. Mong ước đơn sơ mà thiết tha ấy đã được thể hiện qua những câu hỏi, câu van khi thấy người yêu ăn mặc theo phong cách người trên tỉnh:

“Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng

Áo cài khuy bấm em làm khổ tôi!

Nào đâu cái yếm lụa sồi

Cái dây lưng đũi nhuộm hồi sang xuân?

Nào đâu cái áo tứ thân?

Cái khăn mỏ quạ, cái quần nái đen?

Nói ra sợ mất lòng em

Van em em hãy giữ nguyên quê mùa

Như hôm em đi lễ chùa

Cứ ăn mặc thế cho vừa lòng anh.”

(Trích “Chân quê”)

Còn cô gái trong “Chờ nhau” lại tính thời gian hẹn hò, chờ đợi người yêu qua những hình ảnh quả thật chỉ xuất hiện ở thôn quê Việt Nam:

“Láng giềng đã đỏ đèn đâu

Chờ em ăn giập bã giầu em sang”

(Trích “Chờ nhau”)

Những vần thơ khác như:

“Hồn anh như hoa cỏ may

Một chiều cả gió bám đầy áo em”

(“Hoa cỏ may”)

“Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông

Cau thôn Đoài nhớ giầu không thôn nào?”

(Trích “Tương ”)

“Cái ngày cô chưa lấy chồng

Đường gần tôi cứ đi vòng cho xa

Lối này lắm bưởi nhiều hoa…

(Đi vòng để được qua nhà đấy thôi)

(Trích “Qua nhà”)

đều sử dụng những hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam để ví von với người con trai, con gái trong câu chuyện tình yêu được đề cập đến: hoa cỏ may, cau, trầu, bưởi, hoa

…nhưng cũng thật tài tình, sâu lắng

Những vần thơ của Nguyễn Bính còn rất tài tình, sâu lắng.

Tài tình, sâu lắng ở cách dùng ngôn từ. Ngôn từ giản dị, dễ hiểu nhưng diễn đạt hết sức tinh tế những trạng thái cảm xúc của con người. Chẳng hạn diễn đạt cảm xúc tương tư, Nguyễn Bính viết:

“Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông

Một người chín nhớ mười mong một người”

(Trích “Tương ”)

Đọc hai câu thơ trên, không có từ ngữ nào là khó hiểu. Cách nói “Thôn Đoài” nhớ “thôn Đông” không chỉ muốn nói người con trai đang nhớ người con gái mình yêu mà còn gợi cảm giác nỗi nhớ tương tư của người con trai đã lan tỏa khắp thôn làng, khắp không gian. Thật là nỗi nhớ da diết, mãnh liệt gợi về một tình yêu cháy bỏng, chân thành. Đó là câu thứ nhất. Còn câu thứ hai, ngòi bút của Nguyễn Bính thật tài tình khi ở hai đầu câu thơ đều là “một người” đầy cô đơn, xa cách khi không gặp được người mình yêu, nhưng cầu nối giữa hai con người ấy là “chín nhớ mười mong”, nỗi nhớ thương cồn cào, bỏng cháy. “Chín nhớ mười mong” còn là cụm từ cho thấy Nguyễn Bính vận dụng sáng tạo cách nói của dân gian (dân gian thường sử dụng cách nói chín…mười… như: “chín đụn mười trâu”, “chín người mười ý”…) Chỉ với hai câu thơ trong bài “Tương tư” ta đã thấy cách dùng từ giản dị mà tài tình của Nguyễn Bính.

Thơ Nguyễn Bính còn tài tình, sâu lắng trong việc nhập vai thể hiện cảm xúc của người khác. Đây là một khía cạnh rất đặc biệt trong thơ Nguyễn Bính.

Chẳng hạn Nguyễn Bính đã nhập vai một cô gái khi bị người yêu lỡ hẹn. Khi đến nơi hò hẹn, mong được gặp người mình yêu, cô gái ấy háo hức, thấy cơn mưa chẳng là gì cả, quãng đường cũng ngắn thôi:

“Em xin phép mẹ, vội vàng đi

Mẹ bảo xem về kể mẹ nghe.

Mưa bụi nên em không ướt áo

Thôn Đoài cách đó một thôi đê”

(Trích “Mưa xuân”)

…thì khi bị lỡ hẹn, cô ấy buồn tủi, thấy cơn mưa như to hơn, thấy chặng đường về như dài hơn:

“Mình em lầm lụi trên đường về

Có ngắn gì đâu một dải đê!

Áo mỏng che đầu mưa nặng hạt

Lạnh lùng thêm tủi với canh khuya.”

(Trích “Mưa xuân”)

Những trạng thái cảm xúc của một người con gái đã được Nguyễn Bính cảm nhận và diễn tả lại thật chân thực, tinh tế.

Nguyễn Bính còn nhập vai một người chị đi lấy chồng với bao nỗi lo lắng nhớ thương cho mẹ và em ở nhà, với bao buồn tủi khi hình dung về một tương lai cay đắng, một đi không trở lại:

“Em ơi! Em ở lại nhà

Vườn dâu em đốn, mẹ già em thương

Mẹ già một nắng hai sương

Chị đi một bước trăm đường xót xa…

Một lần này bước ra đi

Là không hẹn một lần về nữa đâu”

(Trích “Lỡ bước sang ngang”)

Không dừng lại ở đó, Nguyễn Bính còn nhập vai một người mẹ khi có con đi lấy chồng. Bề ngoài, mẹ tỏ ra vui vẻ, động viên con, mắng yêu con khi con khóc:

“Gái lớn ai không phải lấy chồng

Can gì mà khóc, nín đi không!

Nín đi, mặc áo ra chào họ

Rõ quý con tôi! Các chị trông!”

(Trích “Lòng mẹ”)

Thế nhưng khi nhà trai đến đón dâu, mẹ chỉ dám đưa con ra đến cửa buồng, con đi lấy chồng rồi, bao vất vả dồn lên vai mẹ, thương mình, thương con, mẹ bật khóc:

“Đưa con ra đến cửa buồng thôi

Mẹ phải xa con, khổ mấy mươi

Con ạ! Đêm nay mình mẹ khóc

Đêm đêm mình mẹ lại đưa thoi”

(Trích “Lòng mẹ”)

Những trạng thái cảm xúc đối lập trong lòng một người mẹ có con đi lấy chồng, không phải ai cũng có thể diễn tả lại được một cách tài tình, sâu lắng như Nguyễn Bính.

Mẹ con

Bài thơ “Những bóng người trên sân ga” cũng cho thấy Nguyễn Bính đã cảm nhận và thể hiện rất tinh tế, sâu sắc cảm xúc của những con người khác nhau khi phải chia tay:

“Có lần tôi thấy vợ chồng ai

Thèn thẹn đưa nhau bóng chạy dài

Chị mở khăn giầu, anh thắt lại:

“Mình về nuôi lấy mẹ, mình ơi!”

Có lần tôi thấy một bà già

Đưa tiễn con đi trấn ải xa

Tàu chạy lâu rồi bà vẫn đứng

Lưng còng đổ bóng xuống sân ga.”

(Trích “Những bóng người trên sân ga”)

Đọc thơ Nguyễn Bính, hiểu thêm những trạng thái cảm xúc của con người trong những tình huống khác nhau bao nhiêu, ta càng thêm khâm phục tài năng của Nguyễn Bính bấy nhiêu.

Sự tài tình, sâu lắng của Nguyễn Bính còn thể hiện ở tình yêu quê hương, đất nước. Nhiều bài thơ của Nguyễn Bính viết về nỗi nhớ quê hương, về những phong cảnh khác nhau trên đất nước ta: chùa Hương, Huế, Kiên Giang…, ca ngợi những nét đẹp của đất nước. Tiêu biểu như “Bài thơ quê hương”. Trong thi phẩm này, Nguyễn Bính đã phác họa lại một cái nhìn toàn cảnh về đất nước ta – nơi hội tụ những giá trị văn hóa với những câu ca dao, tục ngữ, truyện cổ tích, nơi hội tụ những con người bất khuất kiên cường đánh giặc, nơi hội tụ những thi phẩm văn chương kiệt xuất, nơi có biết bao danh lam thắng cảnh, đặc sản, nơi cũng đã phải trải qua bao thương đau, phải đổ bao máu xương để có được sự yên bình… Hãy đọc đoạn thơ sau:

“Quê hương tôi có cây bầu cây nhị

Tiếng đàn kêu tích tịch tình tình tang…

Có cô Tấm náu mình trong quả thị

Có người em may túi đúng ba gang.

Quê hương tôi có ca dao tục ngữ

Ông trăng tròn thường xuống mọi nhà chơi

Một đĩa muối cũng mặn tình chồng vợ

Một dây trầu cũng nhắc chuyện lứa đôi.”

Trích “Bài thơ quê hương”)

Khái niệm “quê hương” mà Nguyễn Bính nhắc đến ở đây hiểu theo nghĩa rộng chính là “đất nước”. Viết về quê hương, đất nước – những vấn đề vĩ mô – nhưng giọng thơ Nguyễn Bính sử dụng lại thủ thỉ, tâm tình như đang kể chuyện, lại kể từ những điều giản đơn, quen thuộc mà hàm chứa bao ý nghĩa, giá trị văn hóa sâu sắc.

Nguyễn Bính
Tác giả Nguyễn Bính. Ảnh: Wikipedia.

Cách đây khoảng hai chục năm, các tuyển tập thơ của Nguyễn Bính đã được giới thiệu với đông đảo bạn đọc, “tổng số bản in đã lên tới hàng chục vạn, một con số kỉ lục về xuất bản phẩm của thi ca Việt Nam hiện đại” (Theo Lời nói đầu cuốn “Thơ Nguyễn Bính” do Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin xuất bản năm 2002). Con số kỉ lục đó đã khẳng định giá trị của thơ Nguyễn Bính, khẳng định tài năng của Nguyễn Bính và đồng thời là một gợi ý quan trọng cho chúng ta tìm đọc về thơ Nguyễn Bính.

Sao Băng

Tháng 2/2020

Thơ Nguyễn Bính

Xem thêm:

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây